Alles wat je weten moet over taalniveau B1

Posted on | januari 19, 2012 | 2 Comments

Door: Martin Damen

Taaldeskundigen voeren al tijden een discussie over taalniveaus. Uit die discussie kun je opmaken, dat de deskundigen het niet eens zijn over welk taalniveau we moeten hanteren voor begrijpelijke taal. Ook wordt geconcludeerd dat veel ingewikkelde materie van bijvoorbeeld overheidsinstanties of verzekeringsmaatschappijen niet op taalniveau B1 te schrijven is, en dat we beter voor B2 kunnen kiezen. Maar toch … veel organisaties verlangen teksten op B1-niveau.

Welke taalniveaus zijn er en hoe komen we eraan?
De taalniveaus die we in Nederland hanteren, zijn vastgelegd op Europees niveau. Voor de goede orde: het gaat om taalniveaus voor het aanleren van een nieuwe taal. Je kunt dus op z’n minst vraagtekens zetten bij het in taalhokjes plaatsen van mensen als het gaat om de moedertaal. Maar goed … De taalniveaus zijn vastgelegd in het Common European Framework of reference for languages (CEFR). Er zijn drie niveaus:

Niveau A

• A1 Heb je niveau A1, dan ben je een basisgebruiker die een paar woorden van de taal kent. Dat is bijvoorbeeld als je in Praag op vakantie bent en je hebt met behulp van je Lonely Planet een ‘pivo’ besteld in het Tsjechisch.
• A2 Heb je niveau A2, dan kun je communiceren over simpele en alledaagse taken, maar behoor je nog wel tot de groep basisgebruikers.

Niveau B

• B1 Als je niveau B1 bereikt, dan kun je zonder voorbereiding een gesprek voeren over dagelijkse onderwerpen, zoals familie of hobby’s.
• B2 Bereik je niveau B2, dan kun je de hoofdgedachte van een ingewikkelde tekst begrijpen en een spontaan gesprek voeren met moedertaalsprekers.

Niveau C

• C1 Heb je niveau C, dan ben je een vaardig gebruiker. Op niveau C1 kun je veeleisende, lange teksten begrijpen en jezelf vloeiend uitdrukken.
• C2 Wie een taal op niveau C2 beheerst, kan zonder moeite deelnemen aan welk gesprek of welke discussie dan ook. Je kunt een ingewikkeld betoog houden.

B1
In een slimme marketingcampagne heeft Bureau Taal veel organisaties ervan weten te overtuigen dat B1 het niveau is dat de meeste Nederlanders begrijpen (60%). Ook zijn die organisaties ervan overtuigd geraakt dat teksten op B1-niveau per definitie begrijpelijk zijn. En dus trekken de communicatieafdelingen van die organisaties de conclusie dat als hun teksten op B1-niveau zijn, hun communicatie daarmee begrijpelijk is.  En daar gaat het – in my holy opinion - mis. Om de communicatie van overheden, banken, verzekeringsmaatschappijen, telecombedrijven etc. te kunnen begrijpen, is veel meer nodig dan teksten op B1-niveau! Sommige wetten en regelingen zijn immers zo ingewikkeld dat ze ook niet te begrijpen zijn in eenvoudige taal. Neem bijvoorbeeld het Nederlandse belastingstelsel, of de factor A die je nodig hebt om je jaarruimte te berekenen voor de aftrek van bijvoorbeeld lijfrentes. Totale abracadabra! Sterker nog: door gebruik te maken van taalniveau B1 ontbreekt soms de nuance en – erger nog – de logica en volgorde. Jentine Land toonde dat  aan in haar proefschrift Zwakke lezers, sterke teksten? Effecten van tekst- en lezerskenmerken op tekstbegrip en tekstwaardering van vmbo-leerlingen.

Begrijpelijkheid van teksten hangt van meer af dan taal alleen
De populariteit van B1 heeft voor tekstschrijvers en communicatieadviseurs zo z’n voor- en nadelen. Aan de ene kant is het natuurlijk een voordeel dat er bij veel organisaties aandacht is voor begrijpelijk taalgebruik en begrijpelijke communicatie. Aan de andere kant is het een nadeel dat begrijpelijk schrijven verworden lijkt tot een trucje dat iedereen zou kunnen leren: je past een paar richlijnen toe op een tekst (korte zinnen, weinig lange woorden, geen figuurlijk taalgebruik etc.) en voila … hij is begrijpelijk. Maar zo werkt het helaas niet. Wie begrijpt z’n Uniform Pensioenoverzicht (UPO), wie begrijpt z’n salarisstrookje, wie begrijpt het jaarlijkse overzicht van z’n woekerpolis en wie snapt er iets van het jaaroverzicht van z’n energieleverancier?

Vakmanschap is meesterschap
Was het maar zo dat een paar trucjes toepassen begrijpelijke teksten opleverde. Zoals Véronique Hoste van de Hogeschool Gent al op tekstblog schrijft:  ”leesbaarheid is subjectief: de attitude en de voorkennis van de lezer hebben een aantoonbare invloed op zijn of haar tekstbegrip”. Het liefst wil ik helemaal van de discussie over taalniveaus. Op welk taalniveau een tekst geschreven is, zegt zo verschrikkelijk weinig over de begrijpelijkheid. Of een tekst te begrijpen is, wordt namelijk bepaald door 4 ingrediënten (ik herhaal ze uit een van mijn vorige artikelen):

• begrijpelijke taal begrijpelijke communicatie begint met begrijpelijke taal. Schrijf in gewonenmensentaal op wat je wil zeggen en wat je wil dat mensen doen.
• context/voorkennis Maar het is minstens zo belangrijk om mensen mee te nemen in je boodschap. Waarom wil je dat mensen iets doen? Als je begrijpt waarom iemand iets van je wil, ben je eerder geneigd het te doen.
• dosering Breng één of hooguit twee boodschappen tegelijk . Lukt dat niet, vat dan in ieder geval samen wat je van iemand wil (call to action).
• volgorde Communiceer in de juiste volgorde. Zorg dat je processen naadloos op elkaar aansluiten waardoor de ontvanger blijft begrijpen wat de bedoeling is.

B1 = geen begrijpelijke communicatie
B1 levert niet per definitie begrijpelijke communicatie op. Sterker nog: voor veel mensen is het B1-niveau té simpel (zie ook het interview van Ingmar Vriesema met Peter Zuijdgeest in het NRC Handelsblad). Bovendien is begrijpelijk taalgebruik maar een onderdeel van begrijpelijke communicatie. Geen onbelangrijk onderdeel, maar denk vooral niet: “onze teksten zijn B1, dus onze communicatie is begrijpelijk”.

Interessante artikelen en links

• B1 is niet voor iedereen
• Heldere taal voorkomt problemen
• Pleidooi voor duidelijke taal niet altijd even helder
• nederlandsalstweedetaal.nl
• Taalniveau – Wikipedia

Over Martin Damen

Martin Damen schreef 546 posts op dit blog.

Martin Damen (1971) is teammanager administratieve communicatie bij Tappan Communicatie. Hij adviseert over kostenbeheersing, eenvoud, transparantie en efficiëntie door begrijpelijke communicatie en slimme inrichting van processen.

• View all posts by Martin Damen →
• Blog
• Twitter
• Facebook

Comments